Kategorie
Psychologia na co dzień

Co może się dziać w głowach dzieci i nastolatków, które doświadczyły przemocy i zaniedbania?

Z doświadczenia psychoterapeutów wynika, że wiele dzieci i nastolatków, zwłaszcza tych, które doświadczyły chronicznego znęcania się lub zaniedbania, boryka się z pewnymi wspólnymi problemami. Dziś opowiem o kilku z nich.

Często dzieci z przemocowych domów odczuwają perwersyjną lojalność wobec rodziców, którzy ich zaniedbywali i wykorzystywali. Polega to na ukrywaniu tego, że w domu jest przemoc czy np. nadmiar alkoholu. W pracy z nastolatkami doświadczającymi przemocy, trzeba mieć na uwadze, to że ich lojalność wobec rodziców nie wynika z chęci do celowego okłamywania otoczenia. Zachowując lojalność wobec przemocowych rodziców dzieci chronią się przed bardzo głębokim konfliktem. Często same przed sobą okłamują się, że rodzice nie są wcale groźni ani przemocowi.

To prowadzi nas do kolejnego mechanizmu, nazwanego kiedyś przez Fairbraina (1952) “obroną moralną”. Stosując go, dzieci same siebie wprowadzają w tragiczny w swoich konsekwencjach błąd. W głębi duszy wierzą, że to one są tak złymi dziećmi, a nie, że mają tak złych rodziców. Idąc dalej tą myślą, wierzą, że gdyby tylko stały się dobrymi dziećmi, to i rodzice byliby dobrzy. 

Ten sposób myślenia pozwala im utrzymać się w przekonaniu, że mają jakąś kontrolę nad sytuacją, w której de facto, są zupełnie bezradne. Pozwala to dzieciom ochronić się przed katastrofalną myślą: moi rodzice są źli, z powodów, których nie mogę sobie nawet wyobrazić, co oznacza, że nigdy nie jestem bezpieczna i w zasadzie w każdej chwili mogę zginąć.

Dzieci uważając, że są odpowiedzialne za sytuacje, których doświadczyły mogą uwierzyć, że zachowują przynajmniej pewną moc wpływu na swoich rodziców. Za wszelką cenę chronią możliwość myślenia o swoich rodzicach dobrze. Ogromnym niszczycielskim kosztem tego sposobu myślenia jest dojmujące poczucie winy i negatywny sposób myślenia o sobie, który może naznaczyć całe dorosłe życie.

Ostatni, ale też bardzo ważny dylemat dzieci doświadczających przemocy, dotyczy ogromnej trudności w tym żeby zaakceptować przyjaźń czy zrozumienia w swoim życiu. Doświadczenie ciągłej, powtarzającej się przemocy w dzieciństwie, może sprawić, że staniemy się podejrzliwi wobec motywów działania życzliwych nam osób. Co więcej trudność w zbudowaniu trwałej, stabilnej relacji może może wynikać z obawy, że ktoś kto jest dobry, może nagle zacząć być zły i krzywdzący – tak jak rodzice. Taka podejrzliwość np. wobec terapeutki prowadzącej psychoterapię musi być zrozumiana i uwzględniona w procesie leczenia, a zrozumienie jej mechanizmu działania daje możliwość zrozumienia i leczenia pacjenta zwracającego się po pomoc.

Zrozumieć, a nie oceniać – to właśnie zadanie osób pracujących z młodzieżą z problemami przemocy i agresji, ale też ogólne założenie pracy psychoterapeutycznej. Właściwie tylko dzięki zrozumieniu tego, co może przeżywać osoba doświadczająca przemocy możemy przewidzieć jej trudności i im zapobiegać.

źródło: Lina Normandin, Karin Ensink, „Psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu dla młodzieży z ciężkimi zaburzeniami osobowości”.APA 2021.